Tandenknarsen: meer dan een tandheelkundig probleem
Veel mensen denken bij tandenknarsen aan een vervelend geluid tijdens de slaap. In werkelijkheid kan het gevolgen hebben voor het hele kauwstelsel en zelfs invloed hebben op de uitstraling van het gezicht.
Tandenknarsen en kaakklemmen, ook wel bruxisme genoemd, komen veel voor. Sommige mensen merken het zelf op, terwijl anderen er pas achter komen wanneer een partner het hoort of wanneer een tandarts slijtage aan de tanden constateert.
Wat gebeurt er bij tandenknarsen?
Tijdens het knarsen of klemmen worden de kauwspieren langdurig en vaak onbewust aangespannen. De krachten die daarbij ontstaan kunnen aanzienlijk groter zijn dan tijdens normaal kauwen.
Na verloop van tijd kan dit leiden tot:
slijtage van tanden en kiezen;
gevoelige tanden;
scheurtjes in het glazuur;
kaakspanning;
hoofdpijn;
pijn in de kauwspieren;
klachten van het kaakgewricht.
Vaak ontwikkelen deze veranderingen zich geleidelijk, waardoor mensen zich niet altijd bewust zijn van het probleem.
Meer dan alleen de tanden
Bruxisme beperkt zich niet tot het gebit. De kauwspieren spelen een belangrijke rol in het functioneren van het gehele kauwstelsel. Langdurige overbelasting kan klachten veroorzaken die verder gaan dan de mond alleen.
Sommige mensen worden wakker met vermoeide of pijnlijke kaken. Anderen ervaren regelmatig spanningshoofdpijn, een drukkend gevoel rond de slapen of merken dat hun kaken gedurende de dag voortdurend aangespannen zijn.
Daarnaast kan langdurige overactiviteit van de kauwspieren leiden tot vergroting van de masseters, de belangrijkste kauwspieren aan de zijkant van het gezicht. Hierdoor kan het gezicht een bredere of zwaardere uitstraling krijgen.
Hoe wordt de diagnose gesteld?
De diagnose bruxisme wordt meestal gesteld op basis van een combinatie van klachten, een uitgebreide anamnese en klinisch onderzoek.
Tijdens een consult wordt onder andere gekeken naar:
slijtage van tanden en kiezen;
spanning of gevoeligheid van de kauwspieren;
klachten van het kaakgewricht;
hoofdpijn of spierpijn in het gezicht;
tekenen van kaakklemmen of tandenknarsen.
Soms is aanvullend onderzoek nodig om andere oorzaken van de klachten uit te sluiten.
Een multidisciplinaire aanpak
Tandenknarsen ontstaat zelden door één enkele oorzaak. Stress, slaapkwaliteit, spieractiviteit en individuele gewoonten spelen vaak tegelijkertijd een rol. Daarom is ook de behandeling meestal het meest effectief wanneer verschillende disciplines samenwerken.
De meeste kans op het slagen van de behandeling ziet men vaak waneer een combinatie van onderstaande wordt toegepast:
een op maat gemaakte opbeetplaat (knarsbitje) om tanden en kiezen te beschermen tegen verdere slijtage;
kaakfysiotherapie om overbelasting van spieren en gewrichten te verminderen;
behandeling van de kauwspieren met botulinetoxine wanneer sprake is van overmatige spieractiviteit, pijnklachten of duidelijke spierhypertrofie.
Een opbeetplaat beschermt het gebit, maar vermindert niet altijd de kracht waarmee de kauwspieren aanspannen. Kaakfysiotherapie kan helpen bij het verbeteren van spierfunctie, houding en bewustwording van klemgedrag gedurende de dag.
Wanneer de kauwspieren (over)actief blijven, kan een behandeling met botulinetoxine (Botox) een waardevolle aanvulling zijn. Door de spieractiviteit tijdelijk te verminderen, kunnen klachten zoals kaakspanning, spierpijn, hoofdpijn en verdere slijtage van tanden en kiezen afnemen.
Het doel van een behandeling met botulinetoxine is niet om de kauwfunctie uit te schakelen, maar om de spieren minder krachtig te laten samentrekken. Hierdoor ontstaat vaak meer rust in het kauwstelsel.
Welke combinatie van behandelingen het meest geschikt is, verschilt per persoon. Daarom vormt een zorgvuldige analyse van het gebit, de kauwspieren en de aard van de klachten altijd het uitgangspunt.
Tandenknarsen en gezichtscontouren
De masseter is één van de krachtigste spieren van het lichaam. Bij sommige mensen leidt langdurig tandenknarsen of kaakklemmen niet alleen tot klachten, maar ook tot een geleidelijke vergroting van deze spier.
Wanneer de masseters sterk ontwikkeld zijn, kan het onderste deel van het gezicht breder of hoekiger ogen. Dit komt zowel voor bij mannen als vrouwen en staat los van het lichaamsgewicht.
Bij mensen waarbij sprake is van zowel bruxisme als masseterhypertrofie kan behandeling van de kauwspieren met botulinetoxine twee effecten hebben. Enerzijds kan de overmatige spieractiviteit worden verminderd, waardoor klachten zoals kaakspanning en hoofdpijn afnemen. Anderzijds neemt de omvang van de spier vaak geleidelijk af, waardoor de gezichtscontour zachter en slanker kan worden.
Dit esthetische effect wordt internationaal ook wel aangeduid als facial slimming of jawline slimming.
Het doel van de behandeling blijft echter altijd medisch: het verminderen van overbelasting van de kauwspieren en de klachten die daarmee samenhangen. Eventuele veranderingen van de gezichtscontour zijn een bijkomend effect dat bij sommige patiënten als positief wordt ervaren.
Vroege herkenning maakt verschil
Hoe eerder tandenknarsen wordt herkend, hoe beter schade aan tanden, kiezen en het kauwstelsel kan worden beperkt.
Klachten zoals kaakspanning, gevoelige tanden, slijtage, terugkerende hoofdpijn of een vermoeid gevoel van de kaken kunnen aanleiding zijn om een beoordeling te laten uitvoeren.
Door niet alleen naar de tanden, maar naar het gehele kauwstelsel te kijken, kan vaak een behandelplan worden opgesteld dat zowel de symptomen vermindert als verdere schade helpt voorkomen.
Tot slot
Tandenknarsen is meer dan een tandheelkundig probleem alleen. Het kan invloed hebben op het gebit, de spieren, de vorm van het gezicht de gewrichten en het dagelijks functioneren.
Een combinatie van bescherming van het gebit, begeleiding door een gespecialiseerde (kaak)fysiotherapeut en, indien geïndiceerd, behandeling van de kauwspieren met botulinetoxine biedt vaak de meest complete aanpak.
Heb jij last van, of vragen over, tandenknarsen of kaakklemmen? Tijdens een consult bespreken we de mogelijke oorzaken van uw klachten en welke behandelmogelijkheden het beste aansluiten bij jouw situatie.
Bron
Kanters ART, Steenen SA, Gilden J, Khan M. Behandeling van bruxismegeïnduceerde masseterhypertrofie, tendomyalgie en attritie met botulinetoxine. Nederlands Tijdschrift voor Tandheelkunde. 2023;130(12):525-529.
